Pełnomocnictwo

Pełnomocnictwo jest to umocowanie osoby (np. adwokata czy radcy prawnego) do dokonywania w imieniu mocodawcy – tzn. osoby, która udziela pełnomocnictwa - czynności prawnych określonych w pełnomocnictwie.

W obrocie prawnym mamy do czynienia z pełnomocnictwami ogólnymi to znaczy do czynności zwykłego zarządu z pełnomocnictwami rodzajowymi do czynności prawnych określonego rodzaju oraz pełnomocnictwami szczególnymi do konkretnych czynności prawnych.

Pełnomocnictwo ogólne jest pełnomocnictwem o najszerszym zakresie umocowania, gdyż obejmuje umocowanie do dokonywania czynności zwykłego zarządu. Oznacza to, że pełnomocnictwo takie przyznaje kompetencję do dokonywania wszelkich czynności, jakie mieszczą się w zakresie zwykłego zarządu. Samo pojęcie zwykłego zarządu nie jest zdefiniowane w kodeksie cywilnym, natomiast pojawia się w różnych kontekstach (np. art. 199 k.c., 201 k.c., 203 k.c., 395 § 2 k.c.)[1]. Niejednokrotnie podejmowano próbę wskazania przykładowych kryteriów umożliwiających kwalifikację czynności jako czynności zwykłego zarządu. Przyjmuje się, że za czynności zwykłego zarządu należy uważać czynności bieżące, typowe aktywności. Do dokonania takiej kwalifikacji przydatne są takie kryteria, jak: kryterium rodzaju czynności prawnej, kryterium kosztów, kryterium interesu stron, a także kryterium działania zgodnego z zasadami prawidłowej gospodarki. Każdy przypadek należy analizować odrębnie, gdyż w danej sytuacji, ta sama czynności może być tą zwykłego zarządu albo przekraczającą zakres zwykłego zarządu.

Udzielenie ogólnego pełnomocnictwa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jest to wyjątek od ogólnej zasady dowolności formy udzielenia pełnomocnictwa.

Pełnomocnictwo rodzajowe jest typem pełnomocnictwa, które mocodawca udziela do danego rodzaju czynności prawnych, a więc zakwalifikowanych do tej samej kategorii. Przykładem może być tutaj pełnomocnictwo do zawierania umów sprzedaży czy umów najmu. Rodzaj czynności prawnych, których może dokonywać pełnomocnik na mocy pełnomocnictwa rodzajowego, mogą wchodzić w zakres czynności zarówno zwykłego zarządu jak i przekraczających zwykłych zarząd.

Pełnomocnictwo szczególnie dotyczy natomiast poszczególnej czynności prawnej, zarówno z zakresu zwykłego zarządu, jak i tych przekraczających zwykły zarząd. Udzielając takiego pełnomocnictwa należy w sposób maksymalnie szczegółowy określić typ czynności prawnej oraz np. obiekt (przy pełnomocnictwie do sprzedaży określonej nieruchomości), do którego dane pełnomocnictwo się odnosi.

Warto również pamiętać o kilku podstawowych zasadach, jakie wynikają z kodeksu cywilnego, mianowicie, jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Klasycznym przykładem może tutaj być sprzedaż nieruchomości – której można dokonać jedynie u notariusza – jeżeli chcemy tę czynność wykonać za pośrednictwem pełnomocnika, pełnomocnictwo takie musi zostać udzielone w formie aktu notarialnego.

Następnie należy pamiętać, że pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane (chyba, że w samej treści pełnomocnictwa mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa). Pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika – chyba, że inaczej zostało zastrzeżone w pełnomocnictwie.

Częstym sformułowaniem, które można usłyszeć w kontekście pełnomocnictwa jest tak zwane pełnomocnictwo substytucyjne, nazywane potocznie substytucją. Tego typu pełnomocnictwo ustanawia pełnomocnik innemu pełnomocnikowi (tzw. pełnomocnikowi substytucyjnemu), ale tylko jeżeli z pełnomocnictwa głównego, z ustawy bądź ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa wynika możliwość takiego ustanowienia. Czasem zdarza się tak, że pełnomocnik, którego ustanowił mocodawca nie ma możliwości wzięcia udziału w danej czynności prawnej czy w rozprawie, wówczas można znaleźć zastępstwo i udzielić mu pełnomocnictwa substytucyjnego.

Reasumując, udzielenie pełnomocnictwa jest podstawową czynnością prawną, którą wykonuje się korzystając z pomocy pełnomocnika. W praktyce, bez takiego pełnomocnictwa adwokat nie będzie mógł uzyskać jakichkolwiek informacji na temat sytuacji prawnej swojego klienta, nie będzie mógł go zastępować w sądzie, a jego rola ograniczy się w zasadzie jedynie do udzielenia porady prawnej.